Andulka falista (Melopsittacus undulatus) słusznie uważana jest za najbardziej znaną i najpopularniejszą papugę świata. Ten drobny, żywiołowy i przyjazny ptak pochodzi z Australii, gdzie tworzy ogromne stada liczące nawet tysiące osobników. Dzięki swojej inteligencji, łatwości oswajania i niewygórowanym wymaganiom stał się symbolem domowej hodowli. Niezależnie od tego, czy szukasz mówiącego pupila, czy towarzysza do woliery, andulka to doskonały wybór zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych hodowców.
Pochodzenie i nazwa naukowa
Naukowa nazwa andulki to Melopsittacus undulatus, co w tłumaczeniu oznacza „śpiewająca papuga o falistym upierzeniu”. Gatunek ten został opisany już w 1805 roku i do dziś pozostaje jedynym przedstawicielem swojego rodzaju.
Andulki pochodzą z Australii, gdzie zamieszkują otwarte stepy, półpustynie i suche tereny z dostępem do wody. W naturze żywią się nasionami traw i ziół, a w zależności od pory deszczowej odbywają długie wędrówki.
Jak wygląda andulka
Andulka falista mierzy około 17–20 cm, waży około 30–40 g i wyróżnia się smukłą sylwetką oraz długim ogonem. Na głowie ma charakterystyczne „falowanie” – delikatne ciemne prążki, od których wzięła swoją nazwę.
- Samiec ma zwykle bardziej intensywne barwy i niebieską woskówkę nad dziobem.
- Samica ma woskówkę beżową lub brązowawą, która w okresie lęgowym jeszcze bardziej ciemnieje.
Dziś znanych jest ponad 30 mutacji barwnych:
- Zielona – naturalne ubarwienie dzikich andulek.
- Niebieska i fioletowa – bardzo popularne w hodowlach domowych.
- Żółta i biała – mutacje z redukowanym pigmentem.
- Różowa i tęczowa – atrakcyjne kombinacje uzyskane w wyniku selektywnej hodowli.
- Wystawowe andulki – większa, masywniejsza forma z bardziej okazałą głową i bujniejszym upierzeniem.
Charakter i zachowanie
Andulka jest wyjątkowo towarzyska i ruchliwa. Uwielbia uwagę, interakcję i kontakt ze swoim opiekunem. Jest ciekawska, pojętna i wrażliwa – reaguje na głos, gwizdanie i melodie.
Najlepiej czuje się w parze lub małej grupie. Pojedyncza andulka może doświadczać stresu, apatii, a nawet zacząć wyrywać sobie pióra. Jeśli trzymasz jedną andulkę, musisz poświęcać jej naprawdę dużo czasu.
Przy odpowiedniej opiece andulka staje się oddanym towarzyszem, który każdego dnia zaskakuje swoim zachowaniem i zdolnością naśladowania ludzkiej mowy.
Jak hodować andulkę
Andulki można hodować zarówno w mieszkaniu, jak i w zewnętrznych wolierach. Potrzebują dużo światła, świeżego powietrza i bezpiecznych warunków bez przeciągów.
- Wielkość klatki: minimum 80 × 50 × 50 cm dla pary, najlepiej większa.
- Materiał: odpowiednie są aluminiowe konstrukcje z siatką o grubości drutu 1,2–1,5 mm.
- Wyposażenie: naturalne żerdki o różnej średnicy, huśtawki, kąpielisko, karmidło i poidełko.
Jeśli hodujesz więcej andulek, warto wybrać wolierę dla andulek, w której mają wystarczająco dużo miejsca do swobodnego lotu. Aluminiowe woliery ALUHOBBY są lekkie, wytrzymałe i łatwe w utrzymaniu czystości, co doceni każdy hodowca. Najlepszym wyborem są czarne eloksalowane klatki lub woliery z naturalnym, surowym wyglądem aluminium. Klatki malowane proszkowo (komaxit) nie są zalecane, ponieważ przy skubaniu farba może się łuszczyć i szkodzić ptakom.
Andulki są ptakami dziennymi – potrzebują co najmniej 10 godzin światła dziennie oraz 8–10 godzin nocnego spoczynku.
Zabawki i zajęcie
Andulki są bardzo zabawowe i wymagają codziennej stymulacji.
Lubią huśtawki, liny, dzwoneczki oraz gryzaki z drewna lub sizalu. Zabawki należy regularnie wymieniać, aby ptak się nimi nie znudził.
Zwłaszcza w parze andulki chętnie bawią się razem – przenoszą przedmioty, eksplorują otoczenie i naśladują dźwięki. Zabawa to dla nich forma aktywności fizycznej i psychicznej.
Karmienie andulek
Podstawą diety jest mieszanka dla małych papug zawierająca proso, owies, proso senegalskie i lnicę.
Uzupełnij ją o:
- świeże owoce (jabłko, gruszka, winogrona)
- warzywa (marchew, brokuły, papryka, nać marchwi i kalarepy)
- zioła (melisa, bazylia, liście mniszka lekarskiego, pokrzywa – młode liście, koper)
- gałązki drzew owocowych do ścierania dzioba (bez oprysków i chemicznej ochrony)
- sepię, grit i kamień mineralny
Wszystkie warzywa i zioła powinny być w jakości BIO – a więc bez oprysków i chemicznych środków ochrony. Bardzo ważne jest, aby wszystko dokładnie umyć przed podaniem.
Jak często karmić: Najlepiej, jeśli andulka ma stały dostęp do mieszanki ziaren, natomiast resztki owoców i warzyw trzeba regularnie usuwać, aby nie pleśniały. Warzywa i owoce są jedynie urozmaiceniem i nie powinny być podawane codziennie – dobrze jest rotować ich rodzaje.
Woda powinna być zawsze świeża i wymieniana co najmniej 1× dziennie. W upały nawet 2× dziennie.
Czego andulki nie mogą jeść
Mimo że andulki uwielbiają owoce, warzywa i zioła, istnieją produkty, które są dla nich toksyczne lub niewskazane. Należy unikać przede wszystkim:
- Awokado – zawiera persynę, która jest dla ptaków trująca nawet w małej ilości.
- Cebula i czosnek – uszkadzają czerwone krwinki i mogą prowadzić do wewnętrznych krwawień.
- Rabarbar – zawiera kwas szczawiowy, który blokuje wchłanianie wapnia.
- Surowe ziemniaki i zielone części pomidorów – zawierają toksyczny alkaloid solaninę.
- Cytrusy (w większych ilościach) – mogą podrażniać układ pokarmowy, zwłaszcza skórka pomarańczy i cytryny.
- Szpinak i mangold (często podawane) – przy częstym podawaniu działają podobnie jak rabarbar, dlatego podawaj je tylko sporadycznie.
- Słodkie pieczywo, czekolada, kawa, alkohol i słone potrawy – są całkowicie nieodpowiednie, powodują zatrucia i zaburzenia metaboliczne.
- Zioła o wysokiej zawartości olejków eterycznych (np. szałwia, mięta, tymianek) – podawaj tylko w bardzo małych ilościach lub wcale, ponieważ mogą obciążać wątrobę.
Pierzenie andulek
Pierzenie to naturalny proces, podczas którego andulka wymienia stare pióra na nowe, zazwyczaj dwa razy w roku – wiosną i jesienią. W tym okresie może wyglądać na potarganą, traci pióra na całym ciele i bywa bardziej zmęczona. Jest to zjawisko fizjologiczne, a nie choroba. Ważne jest, aby zapewnić andulce spokój, zbilansowaną dietę bogatą w białko i minerały, dużo świeżej wody oraz możliwość kąpieli.
Pomocne jest także podawanie suplementów witaminowych, zwłaszcza biotyny, cynku i witaminy A, które wspierają wzrost zdrowego upierzenia i regenerację skóry.
Lęgi i tok andulek
Andulki osiągają dojrzałość płciową mniej więcej w wieku 6–8 miesięcy, ale z przystąpieniem do lęgów warto poczekać do ukończenia co najmniej roku, gdy ptaki są już w pełni rozwinięte fizycznie i psychicznie.
Okres godowy objawia się wzmożoną aktywnością, częstym śpiewem oraz wzajemnym karmieniem się pary. Samiec zaleca się do samicy, unosząc skrzydła, kiwając głową i cicho śpiewając. Po utworzeniu stabilnej pary samica zaczyna szukać budki lęgowej – najlepiej o wymiarach około 25 × 15 × 15 cm z otworem wlotowym ok. 4 cm.
Składa zazwyczaj 4–6 białych jaj, które wysiaduje około 18 dni. W tym czasie samiec ją karmi, a po wykluciu pomaga w opiece nad pisklętami. Młode andulki opuszczają budkę po 30–35 dniach i pozostają z rodzicami jeszcze kilka dni, zanim całkowicie się usamodzielnią.
W okresie lęgowym u samic andulek dochodzi do wyraźnych zmian barwy woskówki, która jest wiarygodnym wskaźnikiem ich aktywności płciowej. Woskówka samicy wyraźnie ciemnieje i przybiera brązowy kolor, często z lekko szorstką powierzchnią. U niektórych osobników może być nawet lekko zrogowaciała. Zmiany te są wynikiem procesów hormonalnych związanych z przygotowaniem do lęgów.
Po zakończeniu sezonu lęgowego kolor woskówki stopniowo wraca do jaśniejszego beżowego lub szarawego odcienia. U samców natomiast woskówka w okresie godowym pozostaje intensywnie niebieska i gładka, co sygnalizuje ich gotowość do rozrodu.
Jeśli masz samicę andulki jako ptaka towarzyszącego i nie chcesz jej dopuszczać do lęgów, ważne jest, aby łagodnie wyciszyć zachowania godowe, by uniknąć nadmiernego stresu lub składania niezapłodnionych jaj. W tym okresie samica bywa bardziej pobudzona, częściej grzebie w podłożu, szuka zakamarków i może być nieco rozdrażniona.
Oto kilka kroków, jak sobie z tym poradzić:
- Usuń wszystko, co przypomina gniazdo – budki, pudełka, miski czy ciemne zakamarki, w które mogłaby wchodzić.
- Skróć czas oświetlenia do 8–10 godzin dziennie, ponieważ dłuższy dzień stymuluje hormony wywołujące okres lęgowy.
- Ogranicz tłuste i białkowe pokarmy (np. mieszanki jajeczne, kiełkujące ziarno), które sprzyjają tworzeniu jaj.
- Zachowaj spokojny rytm dnia, zapewnij jej dużo zabawek, ruchu i kontaktu, aby miała zajęcie.
- Jeśli mimo wszystko samica zniesie jajka, pozwól jej przez kilka dni je wysiadywać, a następnie dyskretnie je usuń – zwykle przerywa to cykl hormonalny.
Dzięki takiemu delikatnemu podejściu pomożesz andulce przejść przez okres godowy w sposób naturalny, bez stresu i bez niepożądanego rozmnażania.
Komunikacja andulek
Andulki komunikują się nie tylko głosem, ale również mową ciała. Stroszenie piór to typowe zachowanie świadczące o komforcie i rozluźnieniu – ptak w ten sposób czyści upierzenie i reguluje temperaturę ciała. Krótkie „napuszenie” zaraz po przebudzeniu lub kąpieli jest oznaką zadowolenia.
Długotrwałe napuszenie połączone z apatią może natomiast sygnalizować zmęczenie lub chorobę.
Ciche „mruczenie” lub mamrotanie (delikatne pomruki i piskanie) to z kolei wyraz radości i potrzeby kontaktu – andulka w ten sposób „rozmawia” sama ze sobą, z inną andulką lub z człowiekiem. Kiwanie głową, rozciąganie skrzydeł czy unoszenie piór na głowie to oznaki ciekawości i ekscytacji.
Z kolei syczenie, otwarty dziób i mocno nastroszone pióra na głowie wskazują na zdenerwowanie lub obronę. Zrozumienie tych sygnałów pomaga lepiej odczytywać nastrój ptaka i budować wzajemne zaufanie.
Jak oswoić andulkę
Oswajanie andulki wymaga cierpliwości, spokoju i regularnego kontaktu. Najłatwiej oswoić młode ptaki, które nie zdążyły jeszcze utrwalić lęku przed człowiekiem. Pierwszym krokiem jest zdobycie zaufania – mów do ptaka cichym głosem, poruszaj się powoli i podawaj przysmaki (np. proso senegalskie) przez kraty klatki.
Kiedy zacznie bez obaw brać pokarm z ręki, możesz stopniowo wkładać rękę do klatki i zachęcać andulkę, aby sama na nią weszła. Z czasem przyzwyczai się również do delikatnego dotyku i swobodnego chodzenia po dłoni. Najważniejsza jest konsekwencja i codzienny trening, najlepiej o stałej porze, aby ptak czuł się pewnie i bezpiecznie.
Wypuszczanie andulki z klatki
Andulkę warto regularnie wypuszczać z klatki, najlepiej codziennie na co najmniej 30–60 minut, aby mogła rozprostować skrzydła i utrzymać dobrą kondycję. Przed wypuszczeniem należy zabezpieczyć pomieszczenie – zamknąć okna, zasłonić szyby, wyłączyć wentylatory oraz schować niebezpieczne przedmioty.
Ptak powinien mieć możliwość bezpiecznego lądowania, np. na żerdkach lub oparciu krzesła. Świetnym rozwiązaniem jest stworzenie andulce własnej „strefy zabawy” – tzw. drzewka zabaw z gałęzi (najlepiej drzewa owocowego) przymocowanej do ściany lub umieszczonej w donicy. Na gałęziach można zawiesić zabawki i przysmaki. Inną opcją jest gotowy plac zabaw dla papug, przystosowany specjalnie dla andulek.
Nigdy nie łap andulki na siłę – pozwól jej samodzielnie wrócić do klatki, najlepiej wieczorem lub po podaniu ulubionego przysmaku. Jeśli musisz szybciej wprowadzić ją do klatki, możesz zaproponować jej żerdkę z przysmakiem, na którą wejdzie, a następnie spokojnie przenieść ją z powrotem.
Regularny swobodny lot poprawia kondycję fizyczną, samopoczucie psychiczne i zaufanie do opiekuna.
Mówienie i nauka mowy
Andulka należy do najlepiej „mówiących” gatunków wśród małych papug.
Samce uczą się mówić łatwiej, a ich „wymowa” jest na ogół wyraźniejsza. Jeśli z ptakiem regularnie się rozmawia, potrafi nauczyć się nawet kilkudziesięciu słów i krótkich zwrotów.
Jak nauczyć andulkę mówić:
- wybierz młodego osobnika, najlepiej ręcznie wykarmionego,
- mów do niego często spokojnym głosem, zawsze używając tych samych słów,
- powtarzaj krótkie frazy i nagradzaj zainteresowanie kontaktem,
- trenuj regularnie rano i wieczorem, kiedy ptak jest najbardziej skupiony.
Po jakim czasie andulka zacznie mówić: pierwszych słów może nauczyć się po 1–3 miesiącach cierpliwego treningu.
Długość życia
Przy odpowiedniej opiece andulki dożywają 8–12 lat, a w idealnych warunkach nawet ponad 15 lat.
Na długość życia wpływa jakość pożywienia, ilość ruchu, czystość środowiska oraz predyspozycje genetyczne. Andulki trzymane w domu często żyją dłużej niż te w wolierach zewnętrznych, ponieważ nie są narażone na gwałtowne zmiany pogody.
Choroby i profilaktyka
Andulki są stosunkowo odporne, ale mogą zmagać się z kilkoma typowymi schorzeniami:
- roztocza w okolicy woskówki lub kloaki,
- stany zapalne dróg oddechowych,
- infekcje bakteryjne przy złej higienie,
- choroby wątroby wynikające z niewłaściwej, zbyt tłustej diety.
Profilaktyka obejmuje regularną wymianę podłoża, odpowiednią ilość światła, zbilansowane żywienie i zapewnienie możliwości ruchu. W okresie zimowym warto podawać dodatki witaminowe.
Wapienka u andulek
- Roztocza znane wśród hodowców jako wapienka (Cnemidocoptes pilae) należą do najczęstszych pasożytów atakujących andulki.
- Atakują głównie woskówkę, nogi i okolice oczu, gdzie tworzą białawe, szorstkie naloty przypominające wapienne skorupki – stąd nazwa „wapienka”.
- Zmiany te mogą swędzieć, pękać, a ptak często je drapie. Nie leczona wapienka może prowadzić nawet do deformacji dzioba.
- Do zakażenia dochodzi bezpośrednio przez kontakt z zarażonym ptakiem lub pośrednio przez skażone żerdki i karmidła. Podstawą leczenia jest izolacja chorego osobnika oraz zastosowanie maści lub kropli przeciwpasożytniczych na bazie iwermektyny. Klatkę lub wolierę należy dokładnie oczyścić i zdezynfekować. Drewniane elementy, takie jak zabawki i żerdki, najlepiej wyrzucić.
- Profilaktyka to utrzymywanie czystości, zbilansowana dieta oraz odpowiednia podaż witamin A i E, które wzmacniają odporność i zdrowie skóry.
Cena i sprzedaż
Zwykła andulka kosztuje około 200–400 Kč, ręcznie wykarmione ptaki lub rzadkie mutacje barwne mogą osiągać ceny 1 000–1 500 Kč.
- Ręcznie wykarmione andulki są od małego przyzwyczajone do człowieka, łatwo się oswajają i wcześniej zaczynają mówić.
- Wystawowe andulki mają mocniejszą budowę ciała i spokojniejszy charakter, dlatego lepiej nadają się do hodowli niż jako typowe „maskotki” domowe.
Przy zakupie wybieraj andulki od sprawdzonych hodowców – ptaki powinny być żywe, mieć lśniące, gładkie upierzenie, czyste nozdrza i bystre spojrzenie.
Dlaczego warto mieć andulkę
Andulka falista jest doskonałym przykładem na to, jak niewielki ptak potrafi wnieść do domu radość, kolor i życie. Jest mało wymagająca, przyjacielska, pojętna i niezwykle towarzyska.
Dzięki swojej elastyczności sprawdzi się zarówno u początkujących opiekunów, jak i u doświadczonych miłośników papug. Jeśli zapewnisz jej odpowiednią ilość przestrzeni, bodźców i troski, odwdzięczy się przywiązaniem i radosnym śpiewem.
Ciekawostki o andulkach
- W naturze andulki tworzą stada liczące nawet kilka tysięcy osobników.
- Potrafią rozpoznawać nawet 100 różnych słów i dźwięków.
- Rekordowa andulka o imieniu Puck znała ponad 1700 słów.
- W Australii migrują w zależności od dostępności wody i pożywienia.
- Ich śpiew ma różne melodie – każda andulka ma swój „głosowy podpis”.
- Andulki widzą w zakresie UV, dzięki czemu dostrzegają barwy niewidoczne dla człowieka.
- Pisklęta wykluwają się ślepe, ale już po tygodniu zaczynają reagować na głos rodziców.
- W hodowli istnieją mutacje takie jak fioletowa, tęczowa czy albinos z czerwonymi oczami, które są szczególnie poszukiwane.
Najczęstsze pytania o andulki (FAQ):
Czy andulka potrafi mówić?
Tak, andulka należy do najlepiej mówiących papug. Potrafi powtarzać słowa i krótkie zdania, zwłaszcza jeśli codziennie mówi się do niej spokojnym głosem. Samce uczą się zwykle szybciej niż samice.
Ile lat żyje andulka?
Przeciętna długość życia wynosi 8–12 lat, ale przy właściwej opiece i dobrej diecie może żyć nawet 15 lat. Na długość życia wpływa czystość klatki, ilość światła i ruch.
Jak często karmić andulkę?
Najlepiej, aby miała stały dostęp do mieszanki ziaren dla małych papug. Woda musi być zawsze świeża i dostępna przez cały dzień, aby ptak zachował dobrą kondycję.
Czy andulka nadaje się do mieszkania?
Tak, andulka bardzo dobrze przystosowuje się do życia w mieszkaniu. Potrzebuje jednak dużo światła, możliwości swobodnego lotu przynajmniej kilka razy w tygodniu oraz spokojnego miejsca bez przeciągów.
Ile kosztuje andulka?
Zwykła andulka kosztuje 200–400 Kč, ręcznie wykarmione lub rzadko ubarwione mutacje około 1 000 Kč. Cena zależy od wieku, ubarwienia i charakteru ptaka.
Jak odróżnić samca od samicy?
Samiec ma niebieską woskówkę, samica beżową do brązowej oraz białe obrączki wokół nozdrzy. U młodych andulek woskówka jest jaśniejsza, a ostateczna barwa utrwala się dopiero po kilku miesiącach.
Jak nauczyć andulkę mówić?
Najlepiej reagują młode andulki trzymane w bliskim kontakcie z człowiekiem. Mów do nich powoli, powtarzaj te same słowa i chwal każdy przejaw zainteresowania. Pierwsze efekty zwykle pojawiają się po kilku tygodniach.
Źródła informacji:
- https://www.inaturalist.org/taxa/19339-Melopsittacus-undulatus
- https://australian.museum/learn/animals/birds/budgerigar/
- https://animaldiversity.org/accounts/Melopsittacus_undulatus/
- https://cs.wikipedia.org/wiki/Andulka_vlnkovan%C3%A1